Səmərqənd — sözlərin xüsusi dadı olan bir şəhərdir

Səmərqənd — sözlərin xüsusi dadı olan bir şəhərdir. Bəzən xurma kimi büzüşdürən, bəzən əncir kimi şirin, bəzən isə albalı kimi xoş turşməzə — gilos kimi. Elə həmin o "gilos" sözünü yerli taciklər zarafatla Səmərqəndin irani sakinləri haqqında işlədər, onlarsa cavabında “kadu” — yəni balqabaq deyərdilər.

2021-ci ildə Murod — iranlı — bir restoran açıb adını “Gilos” qoyanda, çoxları əvvəlcə bunun zarafat olduğunu düşündü. Hətta oğulları da atasını çəkindirirdilər, “ad bir az qəribə səslənir” deyirdilər.

— Bizim nəsildə bu artıq üçüncü restorandır, — o sadəcə izah etdi. — “Anor” — nar adlı restoranımız var, “Əncir” — əncir adlı da var. Mən isə gilosu sevirəm. Elə qərar verdim: qoy bu da “Gilos” olsun.

Bu sadə cavabda, razılaşın, bir fəlsəfə, bir müdriklik var. Bəzilərinin alt mənalar eşitdiyi yerdə, Murod-aka uşaqlığının dadını, baharın qoxusunu və rəngini, səmərqənd süfrəsinin çoxmillətli söhbət yüngüllüyünü hiss etmişdi. Dadlı mətbəxi ilə restoran tezliklə həm yerli sakinlərin, həm gəlmələrin — taciklərin, iranlıların, özbəklərin, rusların, tatarların — yəni həm gülüşü, həm çörəyi qiymətləndirməyi bilən hər kəsin görüş yerinə çevrildi. Və bir vaxtlar azacıq inciklik yaradan o lövhədəki söz, birdən-birə barışığın simvoluna çevrildi.

Bu restoran haqqında mənə Nyu-Yorkdan gəlmiş bir qonaq — Səmərqənd əsilli "The Bukharian Times" qəzetinin baş redaktoru Rafael Nektalov danışdı. Biz əvvəlcədən uzaqdan tanış idik, həmkar kimi, və nəhayət, bu gün o Səmərqənddə idi və məni Şaxlo Axrarova ilə birlikdə nahara dəvət etdi.

Şaxlonun təəccübünü təsəvvür edin! O, Səmərqənd yumorunun bütün incəliklərini bilirdi, amma bu dəfə zarafat yox, doğrudan da “Gilos” adlı restoranda idi. Lövhəyə baxa-baxa bir müddət inana bilmədi. Sonra gülümsədi və dedi:
— Yaxşı, indi də bir tacik restoran açsın və adını “Kadu” qoysun.


Hamımız güldük. Və doğrudan da, niyə olmasın? Axı balqabaq — “kadu” — çox yönlü bir nemətdir: samsada da, şorbada da, qızartmada da, biçaqda (piroqda) da əladır. Elə belə bir restoranı “Səmərqəndi Qoruyaq” qrupunun Aqalıq sahəsindən birbaşa təmin etmək olar. Bax, onda, bəlkə, bütün o köhnə alt mənalar da yox olub gedər, yerində isə sadəcə dadlı Səmərqənd plovu və bir fincan yaşıl çay üstündə təbəssüm qalardı...

Anastasiya Pavlenko