Gecənin yarısında niyə tez-tez oyanırıq?

Bir çox insan eyni vəziyyətlə qarşılaşır: gecənin ortasında - tez-tez saat üç radələrində yuxu qəfil qaçır və yenidən yuxuya getmək çətinləşir.

Planetinfo.az xəbər verir ki, bu barədə "The Conversation" portalı məlumat yayıb.

Yuxu kəsilməz bir proses deyil; o, yüngül, dərin və yuxugörmələrlə bağlı olan REM fazalarını ehtiva edən, təxminən 90–110 dəqiqə davam edən dövrlərdən ibarətdir. İnsan gecə ərzində 4–6 belə dövr keçirir və hər dövrün sonunda yuxu daha səthi xarakter alır - məhz həmin anda oyanma ehtimalı artır. Bundan əlavə, səhərə yaxın orqanizmdə gümrahlıq hormonu olan kortizolun səviyyəsi yüksəlməyə başlayır ki, bu da bədəni oyanmağa hazırlayan təbii sirkad ritmlərinin bir hissəsidir, ona görə də erkən gecə oyanmaları fizioloji cəhətdən izah oluna bilir.

Problem insanın yenidən tez yuxuya gedə bilmədiyi zaman yaranır və bunun əsas səbəblərindən biri stressdir. Gecə vaxtı diqqəti yayındıran amillər olmadıqda təşvişli düşüncələr daha güclü hiss edilir ki, bu da yuxusuzluğa gətirib çıxara bilər.

Yuxunun keyfiyyətinə gündəlik vərdişlər də təsir edir: alkoqol yuxuya getməni sürətləndirsə də, gecənin ikinci yarısında yuxunu pisləşdirir, kofein isə daha uzun müddət təsir göstərərək hətta yatmazdan altı saat əvvəl qəbul edildikdə belə oyanma ehtimalını artırır. Rejim, işıqlandırma və yataq otağındakı temperatur da bu prosesə təsir göstərən amillərdir. Əgər belə oyanmalar müntəzəm təkrarlanarsa, qapalı bir dövrə yarana bilər: insan yuxu barədə narahat olmağa başlayır və beyin gecəni istirahətlə deyil, təşvişlə əlaqələndirir ki, bu da yuxusuzluğun inkişaf mexanizmlərindən biridir.

Mütəxəssislər yuxunu yaxşılaşdırmaq üçün sadə tədbirlər tövsiyə edirlər: sabit oyanma vaxtına əməl etmək, kofein və alkoqolu məhdudlaşdırmaq, stress səviyyəsini azaltmaq və yatmazdan əvvəl rahat şərait yaratmaq. Əgər yuxuya getmək mümkün deyilsə, yataqla oyanıqlıq arasındakı assosiasiyanı gücləndirməmək üçün bir müddətlik ayağa qalxıb sakit bir işlə məşğul olmaq daha yaxşıdır. Beləliklə, gecə oyanmaları orqanizmin işinin normal bir hissəsidir; burada əsas məsələ oyanmanın özü deyil, yenidən tez yuxuya getmək qabiliyyəti və növbəti gün insanın özünü necə hiss etməsidir.