Çinin İrana qarşı riyakarlığı - Əsas tərəfdaşını müharibəyə qurban verir

Çin ABŞ-nin İrana hücumlarını pisləyib.

Bu barədə Çin Xarici İşlər Nazirliyindən məlumat verilib.

Məlumatda qeyd edilir ki, Çin Vaşinqtonla əlaqələri kəsmək istəmir.

Çin və ABŞ arasındakı uçurum onsuz da həssas nöqtədə idi. İndi isə yeni bir sınaqla üzləşib.

"New York Times" qəzetinin yazdığına görə, Pekinin rejim dəyişikliyinə açıq cəhd kimi qınadığı ABŞ tərəfindən dəstəklənən İranın ali liderinin öldürülməsi olub.

Çin ABŞ və İsrailin İrana hücumlarını dərhal pisləyib və baş diplomatı Vanq Yi hər iki ölkəni bir-birinin liderini öldürməkdə günahlandırıb və Tehranın suverenliyini, təhlükəsizliyini dəstəkləyəcəyinə söz verib.

Ayətullah Əli Xameneinin öldürülməsi ABŞ qüvvələrinin Çinin digər yaxın müttəfiqi olan Venesuela prezidenti Nikolas Maduronu ələ keçirməsindən iki aydan az bir müddət sonra baş verib. Birlikdə götürüldükdə, bu hərəkətlər ABŞ-nin Çinin qlobal strategiyasının bir hissəsi kimi inkişaf etdirdiyi hökumətlərə qarşı güc nümayişini təmsil edib.

Pekin üçün belə bir sual yaranır. Çin Yaxın Şərqdəki ən yaxın diplomatik tərəfdaşı olan İranı öz iqtisadi maraqlarına zərər vermədən və ABŞ ilə gərginliyi artırmadan nə dərəcədə müdafiə edə bilər?

Döyüşlər artıq Çinə birbaşa təsir göstərib. Çin Xarici İşlər Nazirliyi Tehranda bir Çin vətəndaşının ölümü barədə məlumat verib və minlərlə Çin vətəndaşının təxliyəsi üçün təcili tədbirlər görür.

Pekin ABŞ və İsrailin hücumlarının potensial təsirindən narahatdır. Çin dünyanın ən böyük enerji idxalçısıdır və İran artıq dünya neftinin beşdə birinin keçdiyi İranın cənub sahilindəki Hörmüz boğazından keçən hər hansı bir gəmini "yandırmaqla" hədələyib. Bu, qiymətlərin artmasına və Çin iqtisadiyyatına zərər verə bilər.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Çin Prezidenti Si Cinpin bir neçə həftə sonra Pekində dünyanın iki ən böyük iqtisadiyyatı arasında ticarət atəşkəsinin uzadılması gözlənilən sammitdə görüşəcəklər.

Ağ Ev görüşün 31 mart - 2 aprel tarixləri arasında keçiriləcəyini açıqlayıb.

Çin hələlik detalları təsdiqləməyib və yalnız danışıqların davam etdiyini bildirib.

Çin ABŞ-nin İrana qarşı hərbi fəaliyyətindən narazılığını göstərmək üçün Trampla görüşünü ləğv etməyi və ya təxirə salmağı hələ də nəzərdən keçirə bilər.

İrana qarşı sərt ritorikasına baxmayaraq, Pekinin ABŞ ilə münasibətlərini yaxşı saxlamaq üçün güclü stimulları var. Çin Vaşinqtonun ticarət atəşkəsini uzatmağa, Tayvana dəstəyi azaltmağa və texnologiya ixracına qoyulan məhdudiyyətləri yumşaltmağa razılaşmasını istəyir.

Trampın Çinə səfəri 2017-ci ildən bəri ilk olacaq və Si Cinpin Trampın ötən ilin oktyabrda Cənubi Koreyanın Busan şəhərində əldə etdikləri atəşkəsin qorunması üçün çox vacib hesab olunur.

Bundan əvvəl Çin və ABŞ arasında şiddətli ticarət müharibəsi gedirdi və bu da münasibətlərin son 50 ildə ən aşağı səviyyəyə düşməsinə səbəb olmuşdu.

Çin üçün sammitin təxirə salınması və ya ləğv edilməsi öz xərclərini gətirəcək. Tramp Pekinlə qarşıdurmadan qaçmaq istəyini nümayiş etdirib. Onun administrasiyası bu yaxınlarda Tayvana silah satışı paketinin elanını təxirə salıb. Çinə qabaqcıl Amerika mikroçiplərinin satışına qoyulan məhdudiyyətlər yumşaldılıb. Tramp xalqa son müraciətində Çindən heç bir söz deməyib. Bu cür çıxışlar nadir haldır.

Hüquqi mənzərə də Pekinin xeyrinə dəyişib. ABŞ Ali Məhkəməsinin bu yaxınlarda verdiyi qərar Trampın bir çox tariflərini ləğv edib və onun qlobal idxala tətbiq etdiyi yeni 10% tarif Çinə fayda verir. Görüşdə iştirak etməmək Çini bu üstünlükdən məhrum edə bilər.

Zirvə görüşündən sonra münaqişə strateji mənzərəni Pekinin xeyrinə dəyişə bilər. ABŞ artıq 2003-cü ildən bəri Yaxın Şərqdə ən böyük hərbi qüvvəsini toplayaraq bölgəyə aviadaşıyıcı zərbə qrupları və təyyarələr yerləşdirib. Bu səylər davam edərsə, ABŞ-ın diqqətini və resurslarını Asiyadan yayındıra bilər.

Pekin həmçinin Tehranla diplomatik münasibətləri də inkişaf etdirməlidir. Çin son zamanlar İranın hədəf aldığı bir çox Körfəz ölkələri, o cümlədən BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanı ilə sıx iqtisadi əlaqələr qurub. Vanq Yi tarazlığı qorumağa çalışaraq İranı "qonşularının ağlabatan maraqlarını" nəzərə almağa çağırıb.

Onlarla müttəfiqi ilə rəsmi müdafiə öhdəlikləri olan ABŞ-dən fərqli olaraq, Çinin yalnız bir müttəfiqi var - Şimali Koreya. Onun İran və Venesuela ilə tərəfdaşlığı hərbi deyil, strateji xarakter daşıyır.

Pekin Tehranı ritorik şəkildə dəstəkləməyə davam edəcək və eyni zamanda ABŞ-nin qlobal qeyri-sabitliyin əsas səbəbi olduğunu iddia edəcək.

Mənbə: ""New York Times" qəzetinin analitika qrupu