"Bu addım Bakı–Ankara–İslamabad oxunun güclənməsini göstərir"

Rəşad Bayramov
Politoloq

Azərbaycanın 8 Noyabr 2025-ci ildə qeyd etdiyi Zəfər Günü Paradı, təkcə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılmış qələbənin beşillik yubileyini deyil, həm də Cənubi Qafqazda formalaşan yeni geosiyasi düzənin nümayişini simvolizə edir. Bu ilki paradda Türkiyə və Pakistan liderlərinin iştirakı, həmçinin bu ölkələrin hərbçilərinin Azərbaycan Ordusu ilə birgə addımlaması sıradan bir diplomatik addım deyil — bu, üç qardaş dövlətin strateji həmrəyliyinin açıq və siyasi mənada “nümayişinin” ifadəsidir.

Bu hadisə ilk növbədə regionda güc balansının artıq dəyişdiyini göstərir. 2020-ci il müharibəsindən sonra Azərbaycan yalnız ərazi bütövlüyünü bərpa etmədi, həm də özünü regionun əsas hərbi-siyasi aktoru kimi təsdiqlədi. Türkiyənin Vətən müharibəsi zamanı və sonrasında verdiyi dəstək, iki ölkə arasında hərbi ittifaq səviyyəsinə yüksələn Şuşa Bəyannaməsi, indi artıq praktik müstəvidə öz əksini tapır.

Pakistanın da bu paradda iştirakı təsadüfi deyil — İslamabad müharibə dövründə ilk gündən Azərbaycanın haqlı mövqeyini dəstəkləyən və uzun illər ərzində işğalçı Ermənistanla hər hansı diplomatik əlaqələr qurmayan ölkədir. Odur ki, keçirilən Parad bu üçlüyün “siyasi bəyanatdan çox, faktiki ittifaq kimi” qəbul edilməsinin göstəricisidir.

Azərbaycan, Türkiyə və Pakistan arasındakı “Üç Qardaş” formatı artıq yalnız mədəni və diplomatik çərçivədə deyil, hərbi əməkdaşlıq və təhlükəsizlik arxitekturası səviyyəsinə yüksəlməkdədir. Birgə hərbi təlimlər, müdafiə sənayesi əməkdaşlığı, kəşfiyyat mübadiləsi və beynəlxalq arenada qarşılıqlı siyasi dəstək bu birliyin real dayaqlarını təşkil edir.
Paradda bu üç ölkənin bayraqlarının yanaşı dalğalanması, xüsusilə də eyni sırada addımlayan hərbçilərin görüntüsü, “müasir müsəlman dünyasında birliyə çağırışın” konkret simvoluna çevrilir. Geosiyasi planda bu addım həm də Bakı–Ankara–İslamabad oxunun güclənməsini göstərir.

Digər tərəfdən, bu mesaj təkcə dostlara deyil, həm də regionda maraqları olan qüvvələrə yönəlib: Cənubi Qafqazda yeni təhlükəsizlik sisteminin formalaşması artıq təkcə Qərb və Moskvanın diktəsi ilə müəyyən olunmur. Azərbaycan bu paradda faktiki olaraq “biz öz təhlükəsizliyimizi öz müttəfiqlərimizlə təmin edə bilərik” mesajını verir.

Zəfər Paradında Türkiyə və Pakistan əsgərlərinin addımlaması həm də qardaşlıq, ortaq inanc və mübarizə dəyərlərinin təntənəsidir. Bu, təkcə hərbi güc nümayişi deyil, eyni zamanda ədalət, birgə tarix və gələcəyə yönəlmiş strateji vizionun ifadəsidir. Rəsmi Bakı bu yolla göstərir ki, Zəfər Günü təkcə keçmişin qələbəsini xatırlamaq üçün deyil, həm də gələcək əməkdaşlığın təməlini möhkəmləndirmək üçün qeyd olunur.

Son olaraq qeyd edim ki, bu parad və onun tərkibi göstərir ki, Azərbaycan artıq regional güc mərkəzi olmaqla yanaşı, öz ətrafında real strateji ittifaq formalaşdırmaq gücündədir. Türkiyə və Pakistanın iştirakı isə bu ittifaqın dini və mədəni qardaşlıqdan kənara çıxaraq hərbi-siyasi reallığa çevrildiyinin sübutudur. Zəfər Günü bu mənada yalnız qələbənin beşilliyi deyil — yeni bir geosiyasi mərhələnin rəsmi elanıdır.